Porozmawiajmy o pieniądzach

W całej Europie młodsze pokolenia zmieniają sposób, w jaki podchodzą do zarządzania pieniędzmi. Ścieżki kariery są coraz mniej przewidywalne, dochody mniej stabilne, a decyzje finansowe coraz szybciej przekładają się na codzienne życie.

Jak pokazuje badanie Europejskiego Banku Centralnego Household Finance and Consumption Survey (2024)¹, około 40% osób poniżej 35. roku życia zasięga porady – u rodziny i znajomych, doradców finansowych, w bankach czy na platformach cyfrowych – przed podjęciem decyzji finansowych. Pokazuje to wyraźną zmianę: od indywidualnych decyzji do wspólnego szukania rozwiązań.

Jednocześnie dane Eurostatu (2024)² potwierdzają stały wzrost niestandardowych form zatrudnienia w całej Unii Europejskiej, szczególnie wśród młodszych pracowników.

Ten trend nabiera bardziej konkretnego znaczenia w Polsce, gdzie presja ekonomiczna i realia rynku pracy sprawiają, że planowanie finansów staje się częścią codzienności, a rozmowy o pieniądzach przestają być tematem tabu.

W Polsce dla wielu młodych dorosłych nieregularne dochody to nie wyjątek, lecz coraz bardziej powszechna rzeczywistość. Według danych Parlamentu Europejskiego ponad 28% osób poniżej 30. roku życia pracuje na podstawie umów tymczasowych lub kontraktów projektowych, a w Polsce odsetek ten przekracza jedną trzecią młodych pracowników. Pokazuje to, jak dużą rolę elastyczne formy zatrudnienia odgrywają na krajowym rynku pracy (European Trade Union Confederation, 2024).³

Zjawisko to często łączy się z innymi formami elastycznej pracy. W Polsce młodsze osoby są często zatrudniane na podstawie umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenie (GUS, 2024)⁴. Jednocześnie praca freelance oraz samozatrudnienie – w tym kontrakty B2B – są bardziej powszechne w wybranych branżach i częściej dotyczą osób z większym doświadczeniem lub wyższymi dochodami (Eurostat; Komisja Europejska, 2024)². Równocześnie analizy ekonomiczne przytaczane przez Forsal (2024) wskazują też na rosnącą liczbę Polaków decydujących się na samozatrudnienie, szczególnie w sektorach związanych z usługami i pracą cyfrową⁵.

W efekcie dochody wielu osób z miesiąca na miesiąc mogą się znacząco różnić, podczas gdy stałe wydatki, takie jak czynsz, media i transport, pozostają na podobnym poziomie lub rosną.

Na ten kontekst nakładają się także doświadczenia wysokiej inflacji w latach 2022–2024, które wciąż wpływają na sposób myślenia o finansach. Choć tempo wzrostu cen spowolniło, koszty życia wciąż pozostają wysokie, szczególnie w dużych miastach. Dane Głównego Urzędu Statystycznego (GUS, 2024) wskazują, że podstawowe wydatki, takie jak żywność, woda, energia elektryczna i gaz, nadal pochłaniają znaczną część dochodów młodszych gospodarstw domowych.⁶

Doprowadziło to do zjawiska często określanego jako „pamięć inflacyjna”: silniejszej potrzeby kontrolowania wydatków, ostrożniejszego podejścia do ryzyka i bardziej uważnego planowania przyszłości.

W efekcie budżetowanie przestaje być już działaniem długoterminowym. Dla wielu osób staje się codzienną koniecznością.

„Głośne budżetowanie” (ang. loud budgeting) – otwarte mówienie o decyzjach finansowych, ograniczeniach i priorytetach oraz dzielenie się nimi z innymi – jest praktyczną odpowiedzią na tę rzeczywistość, kształtowaną przez niestabilność dochodów, utrzymującą się presję kosztów życia oraz ograniczone oszczędności.

W polskim kontekście chodzi mniej o eksponowanie swojej sytuacji, a bardziej o praktyczne podejście. Dzielenie się doświadczeniami i decyzjami finansowymi – z przyjaciółmi, partnerami czy osobami w podobnej sytuacji zawodowej – pomaga zmniejszyć niepewność i podejmować bardziej świadome wybory.

Jest to szczególnie istotne dla osób pracujących projektowo. Freelancer może otrzymać kilka płatności w jednym miesiącu, a w następnym żadnej. Samodzielne planowanie budżetu w takich warunkach bywa trudne i może prowadzić do błędów, zwłaszcza w kwestii podatków, oszczędności czy stałych zobowiązań. Porównanie swojego podejścia z innymi osobami w podobnej sytuacji sprawia, że łatwiej jest ocenić realne możliwości i szybciej udaje się korygować decyzje.

Znaczenie takiego podejścia wzmacnia fakt, że według Narodowego Banku Polskiego (NBP, 2024) młodsze gospodarstwa domowe często dysponują ograniczonymi oszczędnościami i niewielkimi rezerwami finansowymi⁷.  W takiej sytuacji każda decyzja finansowa zyskuje większą wagę, a wspólna refleksja nad budżetem może stanowić realne wsparcie w codziennym zarządzaniu pieniędzmi.

W Polsce „Głośne budżetowanie” przekłada się przede wszystkim na konkretne, codzienne działania, a nie abstrakcyjne zasady. Opiera się na kilku powtarzalnych nawykach, które odpowiadają na nieregularny dochód i presję finansową towarzyszącą wielu młodym osobom.

Najczęściej obejmuje to:

• opieranie budżetu na rzeczywistych dochodach, a nie prognozach: planowanie wydatków bazuje na już otrzymanych płatnościach, a nie na spodziewanych zarobkach;
• oddzielanie kosztów stałych od zmiennych: priorytetem są wydatki podstawowe, takie jak czynsz, rachunki czy podatki, a pozostałe są dostosowywane;
• przygotowanie na słabsze miesiące: odkładanie części dochodów na przyszłość, która może być w niektórych przypadkach mniej pewna, 
•  konsekwentne korzystanie z narzędzi cyfrowych: aplikacje do zarządzania budżetem i wspólne arkusze pomagają kontrolować wydatki i porównywać różne podejścia w czasie, 
• praktyczne rozmowy o pieniądzach: skupione na rozwiązaniach i wymianie doświadczeń, a nie na ocenianiu decyzji.

Zmianę tę dodatkowo wspiera rosnące wykorzystanie narzędzi do zarządzania finansami. Tabela wyników warunków konsumenckich Komisji Europejskiej (2024)⁸ oraz badania BEUC (2024)⁹ pokazują, że młodsi Europejczycy należą do najbardziej aktywnych użytkowników aplikacji do budżetowania i monitorowania wydatków, szczególnie wtedy, gdy zarządzają zmiennym dochodem.

W Polsce ten trend wpisuje się w szerszą zmianę w podejściu do zarządzania finansami. Dane OECD oraz Komisji Nadzoru Finansowego¹⁰ wskazują, że bankowość mobilna jest szczególnie popularna wśród młodszych grup wiekowych: częste korzystanie z tej formy usług deklaruje 63% osób w wieku 18–24 lata oraz 73% osób w wieku 25–39 lat.

W sytuacji, w której młodzi ludzie częściej pracują na własny rachunek lub na umowach tymczasowych, cyfrowe narzędzia do sprawdzania płatności, kontrolowania wydatków i planowania budżetu miesięcznego stają się coraz bardziej przydatne.

„Głośne budżetowanie” to nie tylko sposób planowania finansów, ale również forma nauki oparta na codziennej praktyce. Kompetencje finansowe rozwijają się tu poprzez doświadczenie, czyli zarządzanie nieregularnym dochodem, dostosowywanie wydatków do bieżącej sytuacji i radzenie sobie z nieprzewidzianymi kosztami.

Raport OECD Financial Literacy and Inclusion Outlook, na temat perspektyw w zakresie wiedzy finansowej i integracji finansowej (2024), pokazuje, że praktyczne doświadczenie jest jednym z najskuteczniejszych sposobów budowania kompetencji finansowych¹¹. Obserwowanie, jak inni radzą sobie w podobnych sytuacjach, pozwala testować różne rozwiązania i wybierać te, które najlepiej odpowiadają własnej rzeczywistości.

W polskich realiach, gdzie wielu młodych ludzi rozpoczyna życie zawodowe w oparciu o elastyczne formy zatrudnienia, taki typ uczenia się okazuje się szczególnie wartościowy.

W wielu krajach „głośne budżetowanie” bywa opisywane jako trend w mediach społecznościowych. Polsce jest jednak przede wszystkim praktyczną odpowiedzią na codzienność. Wysokie koszty życia, nieregularny dochód i ograniczone możliwości oszczędzania tworzą kontekst, w którym decyzje finansowe wymagają większej uważności i świadomego podejścia.

Według danych OECD (2024) młodsze pokolenia rzadziej mają zgromadzone rezerwy finansowe, co zwiększa ich podatność na krótkoterminowe wahania i nieprzewidziane wydatki. W takiej sytuacji wymiana doświadczeń i strategii budżetowania staje się praktycznym sposobem na ograniczanie niepewności oraz stopniowe budowanie odporności finansowej ¹².

Transparentność w tym kontekście nie oznacza eksponowania swojej sytuacji. Oznacza odzyskiwanie kontroli.

Planowanie budżetu pomaga zarządzać codziennymi decyzjami finansowymi, ale nie eliminuje ryzyka. Nieoczekiwane wydarzenia, takie jak problemy zdrowotne, przerwy w dochodach czy nagłe wydatki, mogą szybko wpłynąć na stabilność finansową. Dlatego tak ważne jest zadbanie także o bezpieczeństwo finansowe na przyszłość.

„Generali, z myślą o finansach” *, to ubezpieczenie na życie z komponentem inwestycyjnym, dzięki któremu możesz liczyć nie tylko na wsparcie finansowe w razie nieprzewidzianych zdarzeń (jak nieszczęśliwy wypadek czy poważne zachorowanie). Daje Ci także możliwość, aby:

• odkładać środki regularnie i wpłacać dodatkowe kwoty wtedy, gdy masz taką możliwość,
• wybierać fundusze dopasowane do preferowanego poziomu ryzyka,
• łączyć oszczędzanie z ochroną na wypadek nieprzewidzianych sytuacji życiowych.

Dla młodych ludzi zarządzanie pieniędzmi coraz częściej oznacza mierzenie się ze z niestabilnością, presją i ograniczonym marginesem błędu. „Głośne budżetowanie” odpowiada na tę rzeczywistość praktycznym podejściem: sprawia, że decyzje finansowe stają się widoczne, porównywalne i łatwiejsze do dostosowania.

Nie usuwa ono niepewności, ale pomaga lepiej nią zarządzać. Dzielenie się doświadczeniami, testowanie rozwiązań i uczenie się od innych pozwala budować poczucie kontroli nawet w trudniejszych warunkach.

Stabilność finansowa nie jest dziś czymś oczywistym. Buduje się ją stopniowo – poprzez kolejne, świadome decyzji

* Niniejszy materiał ma charakter wyłącznie reklamowy i informacyjny oraz nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Żadne z niniejszych informacji nie stanowią doradztwa inwestycyjnego ani rekomendacji, w tym inwestycyjnych lub podatkowych. Przedstawione informacje nie stanowią pełnego obrazu funkcjonowania przedstawionego produktu i mają charakter wyłącznie przykładowy. Szczegółowe warunki umowy oraz koszty i ryzyka z nimi związane, a także zasady działania i strategii inwestycyjnej ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych określone są w Ogólnych Warunkach Umowy ubezpieczenia „Generali, z myślą o finansach”, przekazywanych Klientowi przed zawarciem umowy, dostępnych na www.generali.pl. Ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe nie gwarantują osiągnięcia założonego celu inwestycyjnego ani określonego wyniku inwestycyjnego. Oszczędzający powinien mieć świadomość ryzyka związanego z inwestycją w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe, w tym braku ochrony wpłaconego kapitału lub ryzyka utraty części lub całości wpłaconych środków.

Generali Życie Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. będące częścią Grupy Generali, uwzględnia ryzyka dla zrównoważonego rozwoju w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych, jednakże produkt „Generali, z myślą o finansach” nie jest uznawany za promujący aspekt środowiskowy lub społeczny albo mający na celu zrównoważone inwestycje.

Źródła:

[1] Europejski Bank Centralny– Badanie finansów i konsumpcji gospodarstw domowych (2024)

[2] Eurostat –  Statystyki dotyczące zatrudnienia i warunków życia w Europie (2024)

[3] Parlament Europejski –  Dane dotyczące zatrudnienia młodzieży i umów tymczasowych

[4] Główny Urząd Statystyczny (GUS) - Wykonujący pracę na podstawie umów zlecenia i pokrewnych w Polsce w marcu 2023 r.

[5] Forsal –  Wzrost samozatrudnienia w Polsce (2024)

[6] Główny Urząd Statystyczny (GUS) – Budżety gospodarstw domowych (2024)

[7] Narodowy Bank Polski (NBP) –  Oszczędności gospodarstw domowych i zachowania finansowe (2024)

[8] Komisja Europejska –  Tablica wyników dla warunków konsumenckich (2024)

[9] BEUC –  Cyfrowe narzędzia finansowe a młodzi konsumenci (2024)

[10] OECD/KNF – Znajomość zagadnień finansowych w Polsce (2022)

[11] OECD –  Raport na temat wiedzy finansowej oraz dostępu do usług finansowych (2024)

[12] OECD –  Polityka konsumencka i odporność finansowa (2024)